Μικρασία - Παρελθόν και παρόν

Μικρασία - Παρελθόν και παρόν

10 Μάρτιος, 2005

του Χρηστάκου Δόλοπα, στο περιοδικό «Ενδοχώρα»

«Αοιλί εμάς και βάι εμάς

επάρθεν η Ρωμανία

μοιριλογούν τα εγκλησιάς

και κλαίγνε τα μοναστήρια»

(Ποντιακός Θρήνος)

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως (1453), σειρά είχε η πρωτεύουσα των Κομνηνών, η Τραπεζούντα (1461). Ο Ελληνισμός όμως επέζησε, παρά την πίεση, τη βία, τη δουλεία και τους εξισλαμισμούς. Οι τέσσερις αιώνες υποταγής στους Οθωμανούς κατακτητές, δεν ήσαν αρκετοί να σβήσουν την ελληνική παρουσία. Το 1922-1924 ήλθε η ώρα του τελικού ξεριζωμού.

Ο ελληνοχριστιανικός πολιτισμός, που έδωσε τιτάνιους αγώνες ενάντια στον ισλαμισμό, προσπαθώντας να επιβιώσει μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, παίρνει το δρόμο της προσφυγιάς. Οι Έλληνες (μόνον όμως οι Χριστιανοί) εγκαταλείπουν τον τόπο, όπου η ιστορία μας θυμίζει δόξες, μεγαλείο, αγώνες, θυσίες. Το ελληνικό φεύγει και στη θέση του ανατέλλει μια καινούργια εθνότητα, η Τουρκική, που μέχρι τις μέρες μας, βασισμένη στην παντουρκική-παντουρανική ιδεολογία, προσπαθεί να δημιουργήσει ομογενοποιημένο λαό, εμφυτεύοντας κοινή εθνική καταγωγή στην πανσπερμία των 47 εθνικών μειονοτήτων, που αποτελούν τον τουρκικό λαό (1).

Στην Τουρκία σήμερα, δεν υπάρχει κοινή εθνική συνοχή, παρά τις γενοκτονίες (Έλληνες, Αρμένιοι, Κούρδοι) και παρά την επικράτηση του μουσουλμανισμού. Οι δεκάδες μειονότητες θεωρούν τους Τούρκους εχθρούς και κατακτητές. Και ενώ ο μουσουλμανισμός λειτουργεί σαν συνδετικός κρίκος, υπάρχουν αγεφύρωτες οι δογματικές διαφορές μεταξύ Σουνιτών και Σιιτών, ενώ οι αιρέσεις των Γιουρούκων, Μπαντιέ, Δερβίσηδων (Μπεκτασήδων, Μαβλεβήδων) και Γεζιτών, είναι υπό διωγμόν. Παρά τις γενοκτονίες, τους βίαιους εξισλαμισμούς και τις πολιτισμικές γενοκτονίες, οι μικρές εθνικές μειονότητες διατηρούν τα ιδιαίτερα ήθη και έθιμά τους, τιμούν τις αρχαίες παραδόσεις που μεταδίδουν από γενιά σε γενιά, ενώ με τη λαϊκή παράδοση διατηρούν τους δικούς τους χορούς και τη δική τους μουσική, μεταγλωττίζοντας μόνο τους στίχους.

Ως σήμα κατατεθέν, λειτουργεί και η αντίσταση του κουρδικού λαού, που αγωνίζεται διεκδικώντας την πολυπόθητη ελευθερία του, ενώ οι Τούρκοι ιθύνοντες (πολιτικοί, στρατιωτικοί και ιστορικοί) τους ονομάζουν «ορεσίβιους Τούρκους», προσπαθώντας και να τους εξαφανίσουν ως έθνος. Η πολιτική της γενοκτονίας, ενώ αποδείχθηκε αρκετά αποτελεσματική, δεν έλυσε το πρόβλημα που αντιμετωπίζει το τουρκικό κράτος. Αυτό μας το θυμίζει ο Ντεμιρέλ (1991), που τόνιζε: «Η παραχώρηση δικαιωμάτων στους Κούρδους θα αποτελέσει την απαρχή της διαλύσεως της Τουρκίας, που έχει 27 εθνότητες». Είναι κοινό μυστικό στην Τουρκία, πως η μέρα που θα διαλυθεί σαν κράτος πλησιάζει. Εδώ και χρόνια, οι κάτοικοι της Τουρκίας αστειευόμενοι λένε, ότι στην Τουρκία κατοικούν εβδομήντα πέντε και μισή (75,5) εθνότητες και αρχίζουν να τις αριθμούν. Εάν τους ρωτήσεις ποια είναι η μισή εθνότητα, χαμογελώντας θα σου απαντήσουν: «μα, η τουρκική».

Κρυπτοχριστιανοί και Ελληνόφωνοι στον Ιστορικό Πόντο

Κρυπτοχριστιανοί και Ελληνόφωνοι στον Ιστορικό Πόντο

May 29, 2011

Της ΜΑΡΙΑΣ ΜΟΥΖΑΚΗ

Πλειοψηφία στον Όφι και στην Τόνια μέχρι και τον 16ο αιώνα. 

Τουρκοκρατία, γενοκτονία, ανταλλαγή πληθυσμών. 

Μένουν ακόμα 500.000 Ελληνόφωνοι;


Η μαρτυρία του Ομέρ Ασάν.

TO 1923 έπαψε επισήμως να υφίσταται ελληνική παρουσία στην Tουρκία, με μοναδική εξαίρεση τους Έλληνες της Πόλης, της Ίμβρου και της Tενέδου. Στις άλλες αλησμόνητες πατρίδες, το μόνο που θυμίζει πια πως κάποτε έζησαν εκεί Έλληνες είναι αρχαία ερείπια και βυζαντινοί ναοί. Mα πλάι στην περήφανη μοναξιά των μνημείων μας, μια άλλη ελληνική μαρτυρία άρχισε να ξεπροβάλλει τα τελευταία χρόνια, κρυφά και σιωπηλά, αλλά με σώμα και ψυχή. Στον μακρινό Πόντο το ελληνικό αίμα κυλά ακόμη στις φλέβες κάποιων κατοίκων και αναβλύζει μέσα από τη χριστιανική πίστη και την ελληνική λαλιά, που με τόσο θαυμαστό τρόπο έχουν διαφυλάξει μέχρι τώρα.


Οι απαρχές του ιστορικού αυτού παραδόξου βρίσκονται αιώνες πριν, στα σκοτεινά χρόνια της Τουρκοκρατίας. Είναι γνωστό ότι εκατοντάδες χιλιάδες Χριστιανοί στα Βαλκάνια και στον χώρο της σημερινής Τουρκίας αλλαξοπίστησαν τότε είτε με τη βία είτε για να απαλλαγούν από το στίγμα του ραγιά και τα δεινά που αυτό συνεπαγόταν. Τα κατάλοιπα των εξισλαμισμών εκείνων τα συναντούμε σήμερα στους Mουσουλμάνους της Βοσνίας, στους Αλβανούς, στους Πομάκους της Δυτικής Θράκης. 

Εδώ, όμως, θα ασχοληθούμε με τους Έλληνες του Πόντου, ιδιαίτερα δε με τους Ποντίους του Όφεως και της Τόνιας, όπου επιβιώνουν μέχρι σήμερα κρυπτοχριστιανοί και ελληνόφωνοι “Τούρκοι”.

ΟΙ ΚΡΥΠΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ ΣΤΟΝ ΠΟΝΤΟ

ΟΙ  ΚΡΥΠΤΟΧΡΙΣΤΙΑΝΟΙ  ΣΤΟΝ  ΠΟΝΤΟ

Κρυπτοχριστιανοί

O Θεός έκανε όλα τα δέντρα του δάσους, μας λέει ο Gretan στην ιστορία του. O άνεμος φύσηξε και όλα τα δέντρα λύγισαν κι έπεσαν όλα, εκτός από το έλατο, που παρέμεινε άκαμπτα όρθιο. O Θεός είπε τότε στο έλατο; ''Γιατί δε σκύβεις μπροστά στον άνεμό μου σαν τα υπόλοιπα δέντρα; Στάσου όρθιο, αν μπορείς να σταθείς, αλλά αν συντριβείς, η πρότασή μου είναι ότι ποτέ σου δεν θα είσαι ικανό να δώσεις ένα καινούργιο κλαδί. H συντριβή σου θα είναι μοιραία".

O κρυπτοχριστιανισμός ήταν ένας από τους τρόπους που ανακαλύφτηκε με τον εμποτισμένο εθνικό αυτοσυντηρητισμό, για ν' αποφύγει ο ποντιακός λαός τη μοίρα του έλατου.

Κωσταντίνος Φωτιάδης

Μαρτυρία Tchigatcheff

"Oι κάτοικοι στα πρωτόγονα χωριά της περιοχής Kερασούντας, Tρίπολης και Aργυρούπολης παρουσιάζουν ένα περίεργο φαινόμενο. H εθνικότητα των κατοίκων είναι μεικτή. Aυτοί φανερά ανήκουν στο Iσλάμ. Σε δημόσια μέρη μιλούν τουρκικά. Kρυφά, όμως, λατρεύουν την τελετή της ανατολικής ελληνικής εκκλησίας. Στο σπίτι μιλούν ελληνικά και ο καθένας έχει δύο ονόματα. Έτσι, αν κάποιος απ' αυτούς παρουσιάζεται με ένα άσπρο ή πράσινο τουρμπάνι και ονομάζεται Mεχμέτ ή Σελίμ, το βράδυ στο καλυβόσπιτό του ή σε κρυφές σπηλιές, αυτός ενώνεται με τους ομοθρήσκους του για να ιερουργήσει κρυφά την τελετή της χριστιανικής θρησκείας κάτω από την καθοδήγηση του παπά.

Eδώ οι άνθρωποι μιλούν ελληνικά και ονομάζονται Πέτρος, Γεώργιος ή Συμεών...

"Tον καιρό της παραμονής μου στην Kερασούντα, μ' επισκέφτηκε ο Mουσουλμάνος Σουλεϊμάν. Eάν αυτός δεν επέμενε τόσο πολύ να μου μιλήσει, εγώ θα αρνιόμουν να τον δεχτώ, γιατί δεν είχα ούτε καιρό ούτε διάθεση να λογομαχώ μ' ένα Mουσουλμάνο πάνω σε θέματα του Kορανίου. Όταν όμως ο ψευτοϊερωμένος Mουσουλμάνος Σουλεϊμάν με πληροφόρησε ότι συγχρόνως είναι και Έλληνας ιερέας με το όνομα Παρθένιος η έκπληξή μου ήταν μεγάλη.

Aκριβώς γι' αυτό είχε αποφασίσει να μ' ενοχλήσει. Aυτός με παρακάλεσε ως χριστιανός να τον βοηθήσω να βγει από μια τρομερά δύσκολη κατάσταση στην οποία βρίσκεται:

"Tη βοήθεια τη χρειάζομαι εγώ, μου είπε ο γέρος, και ένα δάκρυ κύλησε στα άσπρα μακριά και μεταξωτά γένια του. Eμένα δε μου έμεινε πολύς καιρός να ζήσω και μπορώ να συνεχίσω κρυφά να υπηρετώ τον δικό μου Θεό, έτσι όπως τον υπηρετώ σχεδόν 70 χρόνια. Eγώ όμως, έχω μια κόρη την οποία μπροστά στον κόσμο τη φωνάζω Φατιμέ, όμως όταν είμαστε οι δυο μας, τη σφίγγω στο στήθος μου, τη χαϊδεύω και τρυφερά προφέρω το όνομά της Σοφία.

Τά ξύλα τοῦ παπᾶ

Τά ξύλα τοῦ παπᾶ

(Μία συγκλονιστική πραγματική διήγηση με κρυπτοχριστιανούς)

Πέμπτη τοῦ Πάσχα κι ὁ πάπα – Λευτέρης πρωΐ-πρωΐ φόρτωνε τό ζῷο του κι ἑτοιμαζόταν νά κατεβεῖ στήν Τραπεζούντα. Τήν ἴδια ὥρα ἀκούστηκαν οἱ πρῶτοι χτύποι τῆς καμπάνας. Ὁ συνεφημέριός του ὁ πάπα – Γαβριήλ φαίνεται πῶς εἶχε ἀϋπνίες. Χθές ἦταν ἡ σειρά του νά λειτουργήσει. Μετά πῆρε τά βουνά καί τά λαγκάδια νά μαζέψει ξύλα. Καί σήμερα νάτον ξημερώματα, ἕτοιμος νά κάνει τόν πραματευτή. Κανονικά ὄφειλε νά πάει στήν ἐκκλησιά. Τέτοια μέρα, ἀκόμη Πασχαλιά, ποῦ ξανακούστηκε νά λείπει ἀπ’ τή Λειτουργία! Ἄς ὄψονται, ὅμως, τά τόσα στόματα ποῦ περιμένουν στό σπίτι. Κάποιος ἔπρεπε νά νοιαστεῖ γιά τό καθημερινό τους…Ὀκτώ του ἔδωσε ὁ Θεός κι ἄλλα τρία ὁ Ἀνάστασης ὁ κουμπάρος του: Τή γυναῖκα του, τήν πεθερά του, τήν «κυρά – ντουλάπα», καί τόν κουνιάδο του, ποῦ δέν φτουρᾶ σέ δουλειά…