Παιδεία και
εθνισμός
10 Ιούλιος 2013
Θεόδωρος
Ι. Ζιάκας
Oι δύο βασικοί πόλοι αναφοράς
του Νέου Ελληνισμού είναι η Τουρκία και η Δύση. Οι σχέσεις μαζί τους αποτελούν
το κεντρικό ζήτημα της νέο ελληνικής εθνικής στρατηγικής.
Η στρατηγική αυτή ήταν από την
αρχή και εξακολουθεί να είναι και σήμερα, η στρατηγική της Προστασίας και του
Εκσυγχρονισμού: Η ουσία της ήταν η εσκεμμένη δορυφοροποίηση του ελλαδικού
κράτους γύρω από την κάθε φορά δεσπόζουσα δυτική δύναμη, με άμεσο προσδοκώμενο
όφελος την προστασία έναντι της τουρκικής απειλής και μακροπρόθεσμο την
απόσπαση του ελληνικού λαού από το βυζαντινό πολιτισμικό δρόμο και την
ενσωμάτωση του στο δυτικό.
Περιεχόμενο δηλ. της
στρατηγικής της Προστασίας ήταν μια εκπαιδευτική στρατηγική εκδυτικισμού που
πάντοτε οριζόταν ως στρατηγική εκσυγχρονισμού-εξευρωπαϊσμού. (Η υποκατάσταση
της ανατολικής απειλής με τον «από Βορρά κίνδυνο», στο διάστημα μετά το 1922 ως
την πτώση της δεύτερης εθνικιστικής δικτατορίας, δεν άλλαξε την ουσία της
εθνικής στρατηγικής. Τα δυο πεδία ορισμού της, η Προστασία κι ο Εκσυγχρονισμός,
διατηρήθηκαν).
Η ιστορική τροχιά της
στρατηγικής αυτής καλύπτει τρεις βασικές περιόδους.
Η πρώτη τελειώνει με τους
Βαλκανικούς πολέμους και την καταστροφή του μικρασιατικού Ελληνισμού (1922).
Η δεύτερη τελειώνει με το
χουντικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, την κατάληψη της μισής Κύπρου από τα
τουρκικά στρατεύματα και τη διατύπωση βλέψεων για επανεξάπλωση της Τουρκίας
προς δυσμάς.
Η τρίτη περίοδος αρχίζει μ’
αυτά τα γεγονότα και βρίσκεται σε εξέλιξη. Έχει ως σταθμούς τη συμφωνία
απορρόφησης της Ελλάδας από την ΕΟΚ και τον εγκλωβισμό στο λεγόμενο «πνεύμα του
Νταβός».
Σπεύδω κιόλας να διατυπώσω το
συμπέρασμα μου, ότι η εθνική στρατηγική της Προστασίας και του Εκσυγχρονισμού
έχει καταρρεύσει ήδη από το 1922. Έχει αποτύχει σε όλο το φάσμα των στόχων της.
Ούτε την προστασία από την τουρκική απειλή κατάφερε να διασφαλίσει, ούτε τον
περίφημο εκσυγχρονισμό-εξευρωπαϊσμό μπόρεσε να προσεγγίσει. Απέσπασε βέβαια τον
Έλληνα από το Βυζάντιο. Αυτό το κατάφερε. Δεν κατάφερε όμως να τον κάνει να
αφομοιώσει τη δυτική κουλτούρα και να γίνει Ευρωπαίος.
Οι τρεις περίοδοι που μόλις
ανέφερα περιγράφουν την άνοδο, τη στασιμότητα και την κατάρρευση του
νεοελληνικού εθνισμού.
Στην πρώτη αποτινάξαμε την
τουρκική κυριαρχία και απελευθερώσαμε σιγά σιγά τα σημερινά ελλαδικά εδάφη.
Αυτή την περίοδο μας διέκρινε εξωστρεφής δυναμισμός. Δεν είχαμε όμως
συνειδητοποιήσει γιατί έπεσε το Βυζάντιο και ο νους μας μετεωριζόταν σε όνειρα
αναβίωσης του. Οι δάσκαλοι μας φλέγονταν από το όραμα και το μεταλαμπάδευαν σε
όλα τα επίπεδα της Παιδείας: Όπου νάναι γινόμαστε ένα ισχυρό ευρωπαϊκό κράτος –
η Ελλάδα των πέντε θαλασσών και των τριών ηπείρων…
Στη δεύτερη περίοδο, που τα
φτερά μας κόπηκαν και πέσαμε από τα σύννεφα της Μεγάλης Ιδέας στην
πραγματικότητα της προσφυγιάς, της ταπείνωσης και της μιζέριας, αναδιπλωθήκαμε
στα όρια του ελλαδικού κρατιδίου. Σ’ αυτό μας ανάγκαζε και η κατάρρευση του
παγκόσμιου οικονομικού συστήματος. Η αναδίπλωση δεν ήταν μόνο πολιτική, αλλά
και οικονομική και ιδεολογική.
