Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Τρίτη 30 Απριλίου 2013
H Iστορία του Πόντου από την αρχαιότητα έως την εμφάνιση των Σελτζούκων Tούρκων
H Iστορία του Πόντου από την αρχαιότητα έως την
εμφάνιση των Σελτζούκων Tούρκων
ΚΩΣΤΑΣ ΦΩΤΙΑΔΗΣ
ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΕΙΟΥ
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ
Tο όνομα Πόντος, ως γεωγραφική
ενότητα, στην αρχαιότητα περιλάμβανε τις παράλιες περιοχές του Eυξείνου Πόντου.
Πόντος, κατά τον Hρόδοτο, τον Ξενοφώντα και άλλους αρχαίους ιστοριογράφους
ονομάζεται η επιμήκης και ευρεία παραλιακή χώρα του Eυξείνου Πόντου, η
οποία από χωροταξική άποψη περιλαμβάνει τα εδάφη ανάμεσα στο Φάση ποταμό,
κοντά στον οποίο βρίσκεται η σημερινή πόλη Bατούμ της Γεωργίας, και την
Hράκλεια την Ποντική .
Πολλοί γεωγράφοι και ιστορικοί
οριοθετούν τα δυτικά του σύνορα από τις εκβολές του ποταμού Άλυ, κοντά
στην πόλη Σινώπη, την πρώτη ελληνική αποικία στον Eύξεινο Πόντο. Στο
εσωτερικό η περιοχή εκτείνεται σε βάθος 200 έως 300 χιλιομέτρων,
οριοθετημένη από την ίδια τη φύση που τη διαχώρισε από την υπόλοιπη Mικρά
Aσία με τις απροσπέλαστες οροσειρές του Σκυδίση, του Παρυάδρη και του
Aντιταύρου.
Tο ορεινό και άγονο σε γενικές γραμμές έδαφος του Πόντου ευτύχησε
να διαρρέεται από τους ποταμούς Άλυ, Ίρη, Mελάνθιο, Θερμώδοντα, Xαρσιώτη,
Πρύτανη, Πυξίτη, Kαλοπόταμο και πολλούς παραποτάμους, που αποτελούν ευλογία και
πηγή ζωής του τόπου.
Η ΧΑΛΔΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ
Άλλος ζωτικός Πυρήνας του ελληνισμού υπήρξε ιδίως ή Χαλδία
του Πόντου, ή ορεινή χώρα γύρω από τον Κάνη ποταμό, απ’ όπου, ιδίως κατά τον
17° και 18° αιώνα, ξεχύθηκαν νέα ρείθρα ζωής προς άλλα μέρη τής Μ. Ασίας και
προς τα παράλια (βλ. χάρτη μετακινήσεων ελληνικών πληθυσμών μέσα στην Μ. Ασία*). Στον Πόντο, κυρίως στην Τραπεζούντα
και στην περιοχή της, παρατηρήθηκε αύξηση του πληθυσμού της μετά το 1461. Έτσι
στα 1487 ή πόλη είχε 5.500 - 6.00 κατοίκους, πού μέσα στα 30 προσεχή χρόνια
αυξήθηκε κατά 500 κατοίκους. Απ’ αυτούς τα 60 – 65% ήταν Έλληνες, 11 – 12%
Αρμένιοι και 14 - 20% μουσουλμάνοι . Ο
πληθυσμός της καθώς και τής περιοχής, τριπλασιάζεται ή τετραπλασιάζεται μεταξύ
1520 – 1800. Η Περιοχή πάλι μεταξύ Κερασούντας και Ριζαίου γύρω στα 1500 ήταν ή
πιο πυκνοκατοικημένη τής Ανατολής: ό πληθυσμός της κυμαινόταν μεταξύ 215.000 -
270.000 με αυξημένο το ποσοστό των Ελλήνων και Αρμενίων: 91 - 94% οι χριστιανοί και 6 - 9% οι μουσουλμάνοι. Η
πλειοψηφία ανήκε βέβαια στους Έλληνες (84 - 89%).
Παρασκευή 26 Απριλίου 2013
ΠΟΝΤΟΣ - ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ
ΠΟΝΤΟΣ - ΙΔΡΥΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΚΟΜΝΗΝΩΝ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ
Ιδρυτές της αυτοκρατορίας
της Τραπεζούντας ήταν δύο βυζαντινόπουλα, οι Κομνηνοί Αλέξιος και Δαβίδ. Αυτοί
ήταν παιδιά του σεβαστοκράτορα Μανουήλ, γιου του Ανδρόνικου του Α, ο οποίος
σκοτώθηκε μαζί με τον πατέρα του κατά την εξέγερση του 1185. Ο Αλέξιος που
γεννήθηκε το 1182 και ο Δαβίδ ένα ή δυο χρόνια νωρίτερα, απομακρύνθηκαν από την
επαναστατημένη πρωτεύουσα και το 1185 στάλθηκαν στην αυλή της θείας τους,
βασίλισσας των Ιβήρων (Γεωργίας) Θάμαρ (1184-1212).
Τον Απρίλιο του 1204, όταν
οι Φράγκοι της Δ Σταυροφορίας κυρίευσαν την Κωνσταντινούπολη και κατέλυσαν το
βυζαντινό κράτος, οι δύο νεαροί Κομνηνοί, με τη βοήθεια της θείας τους και των
Γεωργιανών στρατιωτών, καθώς και τη συνεργασία των Σχολάριων αρχόντων που
έφυγαν από την Κωνσταντινούπολη και των ντόπιων Πόντιων τιμαριούχων και
στρατιωτικών αριστοκρατών, κατέλαβαν την Τραπεζούντα και ίδρυσαν το μεσαιωνικό
κράτος του Πόντου. Οι αυτοκράτορες του κράτους αυτού, οι Μεγάλοι Κομνηνοί, όπως
ονομάστηκαν από την αρχή ακόμα της βασιλείας τους, αισθάνονταν σαν Ελληνες και
συνεχιστές του βυζαντινού κράτους.
Αυτό φαίνεται και από το γεγονός ότι για
καιρό είχαν τον τίτλο >. Μόνο αργότερα, ο Μιχαήλ Η’ ο Παλαιολόγος
(1261-1282), ανασυσταίνοντας τη βυζαντινή αυτοκρατορία το 1261, ζήτησε από τους
αυτοκράτορες της Τραπεζούντας να σταματήσουν να χρησιμοποιούν την προσηγορία
αυτή, που ανήκε αποκλειστικά στους βασιλιάδες της Κωνσταντινούπολης. Τότε, κατά
πάσα πιθανότητα, εγκαινιάστηκε από τους Κομνηνούς της Τραπεζούντας ο νέος
τίτλος >. Ιβηρία λεγόταν η χώρα των Ιβήρων, η σημερινή Γεωργία, και Περατεία
η σημερινή Κριμαία.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι με την άλωση της
Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 και την πολυδιάσπαση της βυζαντινής
αυτοκρατορίας σε μικρά κρατίδια, ανέβηκε για ένα διάστημα στην εξουσία της Αμισού
(Σαμψούντας) ένας απόγονος των Γαβράδων, τιμαριωτών του Πόντου, ο Θεόδωρος
Γαβράς.
Οι Μεγάλοι Κομνηνοί της Τραπεζούντας είχαν για έμβλημά τους το
μονοκέφαλο αετό, σε διαστολή με το δικέφαλο της αυτοκρατορίας της
Κωνσταντινούπολης.
Ετικέτες
Η ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ,
Η ΓΛΩΣΣΑ ΩΣ ΦΟΡΕΑΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ,
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ,
Η ΠΡΟΔΟΣΙΑ ΤΟΥ ΠΟΝΤΙΑΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ,
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΑ,
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΡΩΜΗΟΥ,
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΟΥ ΠΟΝΤΟΥ,
Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ,
Ο ΧΡΥΣΑΝΘΟΣ ΤΡΑΠΕΖΟΥΝΤΟΣ,
ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ,
ΟΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ,
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ,
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΓΕΝΟΣ,
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΕΘΝΟΣ,
ΤΟ ΙΣΛΑΜ,
ΤΟ ΡΩΜΑΙΪΚΟ
Δευτέρα 22 Απριλίου 2013
ΣΕ ΟΛΗ ΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΑΝΑΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ
ΣΕ ΟΛΗ ΤΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΕΚΑΝΑΝ ΑΠΟΙΚΙΕΣ
8/4/2013
Κοίταζε τὸν ὀρίζοντα ὁ Ἓλληνας· καὶ δὲν ἒβλεπε τὴν ἀπόσταση, οὒτε τὶς θάλασσες ποὺ ἒπρεπε νὰ διασχίσῃ.
Ἒβλεπε τὰ εὒφορα τὰ χώματα καὶ τὶς πόλεις ποὺ θὰ ἒστηνε μὲ τὰ χέρια του.
Καὶ ἦταν καὶ ὁ χρησμὸς τῆς Πυθίας ποὺ τοῦ ἒδινε ἀέρα στὰ πανιά του, γιατὶ καὶ οἱ Θεοὶ στὸ πλευρό του ἦταν, καὶ τὸν συντρόφευαν…
Καὶ ἡ φλόγα ἀπὸ τὸ Πρυτανεῖο τῆς Μητέρας-Πόλης, φώτιζε τὸν δρόμο τους καὶ στέριωνε τὶς πόλεις τους, ποὺ οἱ περισσότερες μέχρι σήμερα διατηροῦν τὰ ἑλληνικὰ τους ὀνόματα καὶ τιμοῦν τοὺς ἰδρυτές τους, τοὺς Ἓλληνες…
Στὴν ἀρχαία Ἑλλάδα, ἒμποροι καὶ ναυτικοὶ ταξίδεψαν καὶ στὴν συνέχεια μετακόμισαν πέρα ἀπὸ τὴν ἠπειρωτικὴ Ἑλλάδα.
Ἐγκαταστάθηκαν σὲ γόνιμες περιοχές, μὲ καλὰ λιμάνια, καὶ μὲ ἐμπορικὲς εὐκαιρίες. Οἱ περιοχὲς αὐτὲς καθιερώθηκαν ὡς αὐτοδιοικούμενες ἀποικίες.
Ἀργότερα, μερικὲς ἀπὸ αὐτὲς τὶς ἀποικίες ἒστειλαν τοὺς δικούς τους ἂποικους σὲ ἂλλες περιοχές.
Οἱ ἀποικίες μιλοῦσαν τὴν ἲδια γλῶσσα καὶ λάτρευαν τοὺς ἲδιους θεοὺς μὲ τὴν Μητρόπολη.
Οἱ ἰδρυτὲς μετέφεραν μαζί τους τὴν ἱερὴ φλόγα ποὺ εἶχε ληφθῇ ἀπὸ τὸ Πρυτανεῖο τῆς μητρικῆς πόλης.
Πρὶν ξεκινήσουν τὴ δημιουργία μιᾶς νέας ἀποικίας συχνᾶ ἒπαιρναν χρησμὸ ἀπὸ τὸ μαντεῖο τῶν Δελφῶν.
Τὸ Πρῶτο κύμα τοῦ ἑλληνικοῦ ἀποικισμοῦ ἒλαβε χώρα στὴν Μικρὰ Ἀσία.
Οπλα αντίστασης και επιβίωσης της ᾽Ορθοδοξίας στα χρόνια της Τουρκοκρατίας
18
Μαρτίου 2013
Γράφει ο Αστέριος
Αργυρίου - Ομότιμος Καθηγητής - Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου
Η άλωση
της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους, στις 29 Μαΐου 1453, σήμαινε την
πλήρη και οριστική κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την υποταγή στους
Μουσουλμάνους όλων των χριστιανικών λαών της Ανατολής, εκτός από τους Ρώσους. «
Εάλω η Πόλις».
Η
θλιβερή αυτή είδηση είχε ξαπλωθεί σαν φύσημα τρομερού ανέμου στα πέρατα της
γης• και τα κύματα της θαλάσσας είχαν αποθέσει το θλιβερό μήνυμα σ᾽ όλα τα παράλια της
Μεσογείου. Πράγματι, η αγγελία της Άλωσης είχε προκαλέσει βαθιά συγκίνηση σε
όλους τους λαούς. Θεωρήθηκε σαν ένα κοσμογονικό γεγονός στο οποίο έπρεπε να
δοθεί μια ερηνεία. Και οι ερμηνείες υπήρξαν όντως πολλές και αντιθετικές, τόσο
από μέρους των ᾽Ορθοδόξων όσο και από μέρους των Λατίνων και των
Τούρκων.
Οι ᾽Ορθόδοξοι
παραδέχονταν οτι είχαν παραμελήσει τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και είχαν
αμαρτήσει έναντι του Θεού. Για το λόγο αυτό, ο Θεός είχε επεμβεί στον
ρουν της Ιστορίας και είχε τιμωρήσει τους Βυζαντινούς.
Ωστόσο η
θεία τιμωρία είχε στόχους παιδαγωγικούς. Ο Θεός επεδίωκε τη μετάνοια των πιστών
του δούλων και την επιστροφή τους κοντά Του. Ο υπόδουλος ορθόδοξος λαός
εκαλείτο λοιπόν να μετανοήσει και να επιστρέψει κοντά στο Θεό.
Τότε
Αυτός θα επενέβαινε και πάλι στην Ιστορία για να απελευθερώσει τον περιούσιο
λαό Του και να τον αποκαταστήσει και πάλι στην παλιά του δόξα.
Οι
θεμελιώδεις αυτές ιδέες (αμαρτία, τιμωρία, μετάνοια, αποκατάσταση), που η
χριστιανική θεολογία επρέσβευε ανέκαθεν, αποκτούν υπαρξιακή σημασία κάτω από
τις νέες συνθήκες ζωής• υπαγορεύουν τη στάση, τη σκέψη και τη δράση τόσο του
υπόδουλου λαού όσο και της ιθύνουσας τάξης.
Καθόλη
την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι ιδέες αυτές θα αποτελέσουν το κέντρο, τον
πυρήνα, της θρησκευτικής σκέψης και της πνευματικής ζωής των ορθοδόξων
ραγιάδων, θα κατευθύνουν τη θρησκευτικότητα και την πνευματικότητα τόσο των
ατόμων όσο και του συνόλου. ᾽Επίσης θα βρεθούν στο επίκεντρο όλων των ιδεολογικών και
εθνικοθρησκευτικών ρευμάτων και επαναστατικών κινημάτων. Και το σπουδαιότερο,
θα βοηθήσουν τους διάφορους ορθόδοξους λαούς που ζουν κάτω από τον τουρκικό ζυγό
να αποκτήσουν σιγά σιγά τη συνείδηση ότι συνιστούν ένα έθνος, το έθνος των
Ορθοδόξων, σε αντίθεση με το έθνος των Λατίνων και το έθνος των Τούρκων• ότι
αποτελούν το γένος των ευσεβών έναντι του γένους των δυσεβών και του γένους των
ασεβών• ότι είναι το γένος των πιστών σε αντίθεση με το γένος των αιρετικών και
το γένος των απίστων.
Η
ορθόδοξη αυτή συνείδηση γεννιέται, από τη μια μεριά στα πλαίσια της νέας
εκκλησιαστικής και πολιτικοκοινωνικής οργάνωσης των ραγιάδων, από την άλλη
μεριά κάτω από τις νέες θρησκευτικές και οικονομικές συνθήκες διαβίωσής τους.
Καλλιεργείται
δε, τρέφεται, συντηρείται και δραστηριοποιείται χάρη στη λειτουργική ζωή, χάρη
στη θρησκευτική και θύραθεν παιδεία, χάρη στην ανάπτυξη της κοινωνικής
αλληλεγγύης μεταξύ των διαφόρων τάξεων και λαών της υπόδουλης ᾽Ορθοδοξίας. Κι αυτά
υπήρξαν ακριβώς τα όπλα με τα οποία οι ραγιάδες μπόρεσαν να αντισταθούν στις
νέες αφόρητες συνθήκες ζωής, να αγωνιστούν ενάντια στους διάφορους εχθρούς, να
διατηρήσουν τη γλώσσα τους, την πίστη τους και την πολιτισμική τους ταυτότητα,
να οδεύσουν προς την επανάκτηση της ελευθερίας τους.
Με
αυτά τα όπλα αντίστασης και διαβίωσης των ραγιάδων θα ήθελα να ασχοληθώ εδώ.
Ετικέτες
Η ΕΛΛΗΝΟΡΘΟΔΟΞΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ,
Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ,
Η ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΔΟΥΛΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ,
Η ΡΩΜΑΙΪΚΗ ΕΘΝΑΡΧΙΑ,
Η ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΡΩΜΗΟΥ,
Ο ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ,
Ο ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗΣ,
ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΟΤΗΤΕΣ,
ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ,
ΤΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΣΤΗΝ ΥΠΟΔΟΥΛΗ ΡΩΜΗΟΣΥΝΗ,
ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟΝ ΓΕΝΟΣ,
ΤΟ ΚΡΥΦΟ ΣΧΟΛΕΙΟ,
ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΟΥ ΓΕΝΟΥΣ,
ΤΟ ΡΩΜΑΙΪΚΟ
Πέμπτη 28 Μαρτίου 2013
Των Ελλήνων οι κοινότητες
Αυγούστου 3, 2012
Περιοδικό Άρδην τ. 44, Ταυτότητα και Ιστορία
Αν ανατρέξομε στην ελληνική
ιστορία θα διαπιστώσουμε πως οι περίοδοι της ακμής και της υψηλής δημιουργικής
δραστηριότητας των Ελλήνων υπήρξαν εκείνες που διαπνέονταν από το κοινοτικό
πνεύμα και ήθος. Ο ελληνισμός της αρχαιότητας, μέχρι τους ελληνιστικούς
χρόνους, θα συγκροτείται από πόλεις-κράτη, –πάνω από εφτακόσια–, ενώ στην
πρόσφατη ιστορία μας, στη διάρκεια της Οθωμανικής κυριαρχίας μέχρι το 1922, και
πάλιν οι κοινότητες θα συντελέσουν αποφασιστικά στην ακμή του νεώτερου
ελληνισμού. Η συγκρότηση μεγαλυτέρων κρατικών οντοτήτων, είτε στους
ελληνιστικούς χρόνους και στο Βυζάντιο –με την σταδιακή ελληνοποίηση της
Ανατολικής ρωμαϊκής αυτοκρατορίας– είτε στο σύγχρονο ελληνικό έθνος κράτος, στα
οριστικά ελλαδικά σύνορά του, μετά το 1922, ενώ αποτέλεσε συχνά μία αδήριτη
ιστορική ανάγκη, στο βαθμό που αντιπαρατέθηκε στο κοινοτικό πνεύμα
σημάδεψε μια απομείωση και συρρίκνωση του δημιουργικού πνεύματος του
ελληνισμού. Μοιάζει ως εάν οι Έλληνες να μπορούν να δημιουργούν και να
αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους πολύ πιο εύκολα και ευρύτερα μέσα από
κοινοτικές δομές, ενώ αντίθετα νεκρώνονται στις συνθήκες των
συγκεντρωτικών και γραφειοκρατικών κρατικών οντοτήτων.
Παρόλο που δεν υπάρχουν αυστηρές
τυπολογίες εθνών και παραδόσεων, ωστόσο κάθε έθνος περιοχή ή τύπος παραδόσεων
συναρτάται με ορισμένες πολιτικές ή πολιτειακές μορφές που σφραγίζουν τον
εθνικό ή τοπικό χαρακτήρα των συλλογικών υποκειμένων. Έτσι η Κινεζική παράδοση
π.χ. είναι παράδοση αυτοκρατορική και συγκεντρωτική. Και το ίδιο σε άλλη
κλίμακα ισχύει για τη γαλλική. Η ρωσική παράδοση είναι ταυτοχρόνως
συγκεντρωτική-δεσποτική και κοινοτιστική. Η ελβετική είναι κοινοτιστική
και αποκεντρωτική. Και το ίδιο ισχύει για τον Καναδά ή την Ινδία σε διαφορετικό
βαθμό. Η εβραϊκή και η ελληνική παράδοση είναι κατ’ εξοχήν κοινοτικές
και κοινοτιστικές, αλλά με αρκετά διαφορετικό τρόπο. Στους Εβραίους, οι
κοινότητες, ήδη από την εξορία στη Βαβυλώνα, για δυόμισι χιλιάδες χρόνια
περίπου, είναι κοινότητες των πόλεων και σχεδόν ποτέ εθνοτικά αμιγείς. Οι
εβραϊκές κοινότητες είναι κοινότητες μειονοτικές, στα πλαίσια άλλων
πλειοψηφικών εθνοτήτων και εθνών. Δεν περιλαμβάνουν αγροτικούς πληθυσμούς και
συγκροτούνται από κοινότητες εμπόρων, βιοτεχνών και εργατών[1].
Οι ελληνικές κοινότητες από την αρχαιότητα είναι αγροτικές και αστυκές
ταυτόχρονα. Οι αρχαίες πόλεις-κράτη είναι αγροτικά και “αστυκά” μορφώματα και
γι’ αυτό δεν χαρακτηρίζονται από τη διχοτόμηση πόλης και υπαίθρου που
χαρακτηρίζει τις σύγχρονες κοινωνίες. Οι αγρότες, οι βιοτέχνες και οι έμποροι
είναι εξ ίσου πολίτες της αρχαίας πόλης. Και το ίδιο θα επαναληφθεί στην
δεύτερη μεγάλη κοινοτική περίοδο της ιστορίας μας, την εποχή της τουρκοκρατίας.
Στα Αμπελάκια, τα Ζαγοροχώρια και αλλού θα συνδυάζονται οι
αγροτικές με τις δευτερογενείς (βιοτεχνία-κατασκευές) και τις τριτογενείς
δραστηριότητες (εμπόριο). Παράλληλα βέβαια υπάρχουν και άλλες μορφές κοινότητας
–αποκλειστικά αστυκές– όπως συμβαίνει με τις παροικίες –στα Βαλκάνια, την
Αυστροουγγαρία και αλλού στη διάρκεια της Οθωμανικής περιόδου– ή μεταλλευτικού
–πχ. Μαντεμοχώρια– ή ναυτικού τύπου –τα ναυτικά νησιά, κλπ. κλπ. ή ακόμα και
στρατιωτικού, όπως οι Σουλιώτες ή οι αρματολοί και οι κλέφτες. Πάντως ο πυρήνας
της ελληνικής κοινότητας και στην αρχαιότητα και στη νεώτερη Ελλάδα είναι μια
κοινότητα πολλαπλών δραστηριοτήτων ενταγμένη σε ένα συγκεκριμένο
γεωγραφικό τόπο.
Αυτό το κοινοτικό αποκεντρωτικό
πνεύμα της μακράς ελληνικής παράδοσης εκκινά από γεωγραφικό-ιστορικούς
παράγοντες –διάσπαρτη γεωγραφικά δομή του ελληνικού χώρου, νησιά, μικρές
κοιλάδες, οροπέδια, ορεινή συγκρότηση και πολλαπλή φυλετική συγκρότηση,
παράδοση εξισωτισμού των ελληνικών φύλων– και καταλήγει στην ιδιαίτερη
διαμόρφωση του ελληνικού “δαιμονίου”, που κινητοποιείται και αναπτύσσεται σε
μικρά σχήματα και μονάδες, ενώ παραλύει μέσα σε μεγα-σχηματισμούς και
γραφειοκρατικά δομημένα σύνολα.
Σε περιόδους που το ευρύτερο
γεωπολιτικό περιβάλλον συγκροτεί μεγάλες ενότητες –ελληνιστικοί χρόνοι,
ρωμαιοκρατία, βυζάντιο– αυτό το κοινοτιστικό ήθος θα “δραπετεύει” σε άλλες
μορφές κοινότητας, τις θρησκευτικές, είτε σε μικρότερες μονάδες –και κατ’
εξοχήν στην οικογένεια. Όταν η “εκκλησία του Δήμου” ως πολιτειακή μορφή
θα υποχωρήσει, θα αναπτυχθεί η χριστιανική “εκκλησία” ως χώρος αυτοδιοικούμενος
και αυτοδιαχειριζόμενος, που για αρκετούς αιώνες θα εκλέγει τους κληρικούς και
θα συγκεντρώνει την πνευματική δραστηριότητα των Ελλήνων. Το κοινοτικό
πνεύμα θα επιβιώνει στα μοναστήρια, στις ομάδες των παρανόμων, στις
κτηνοτροφικές και νομαδικές κοινότητες, και θα αναπαράγεται εν σμικρογραφία
στην ευρύτερη οικογένεια που θα λειτουργεί ως μία κοινότητα, με τις ιεραρχήσεις
της και την εσωτερική της συγκρότηση. Το ιδιαίτερο βάρος της κοινοτιστικής
παράδοσης των Ελλήνων αντανακλάται και στην ιεραρχική συγκρότηση της ελληνικής
ορθοδοξίας. Εδώ οι κατά τόπους επίσκοποι είναι ουσιαστικώς αυτόνομοι και δεν
υπάρχει η αυστηρή και πυραμιδική ιεραρχία της καθολικής εκκλησίας[2].
Δηλαδή ακόμα και στις περιόδους που η κοινότητα τίθεται εκποδών στο θεσμικό
επίπεδο, το κοινοτικό ήθος αναπτύσσεται μέσα από δρόμους πολλαπλούς έστω και
σκολιούς, διότι είναι στενότατα συνδεδεμένο με την ιδιοπροσωπία των
Ελλήνων.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)
