18
Μαρτίου 2013
Γράφει ο Αστέριος
Αργυρίου - Ομότιμος Καθηγητής - Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου
Η άλωση
της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους, στις 29 Μαΐου 1453, σήμαινε την
πλήρη και οριστική κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και την υποταγή στους
Μουσουλμάνους όλων των χριστιανικών λαών της Ανατολής, εκτός από τους Ρώσους. «
Εάλω η Πόλις».
Η
θλιβερή αυτή είδηση είχε ξαπλωθεί σαν φύσημα τρομερού ανέμου στα πέρατα της
γης• και τα κύματα της θαλάσσας είχαν αποθέσει το θλιβερό μήνυμα σ᾽ όλα τα παράλια της
Μεσογείου. Πράγματι, η αγγελία της Άλωσης είχε προκαλέσει βαθιά συγκίνηση σε
όλους τους λαούς. Θεωρήθηκε σαν ένα κοσμογονικό γεγονός στο οποίο έπρεπε να
δοθεί μια ερηνεία. Και οι ερμηνείες υπήρξαν όντως πολλές και αντιθετικές, τόσο
από μέρους των ᾽Ορθοδόξων όσο και από μέρους των Λατίνων και των
Τούρκων.
Οι ᾽Ορθόδοξοι
παραδέχονταν οτι είχαν παραμελήσει τα θρησκευτικά τους καθήκοντα και είχαν
αμαρτήσει έναντι του Θεού. Για το λόγο αυτό, ο Θεός είχε επεμβεί στον
ρουν της Ιστορίας και είχε τιμωρήσει τους Βυζαντινούς.
Ωστόσο η
θεία τιμωρία είχε στόχους παιδαγωγικούς. Ο Θεός επεδίωκε τη μετάνοια των πιστών
του δούλων και την επιστροφή τους κοντά Του. Ο υπόδουλος ορθόδοξος λαός
εκαλείτο λοιπόν να μετανοήσει και να επιστρέψει κοντά στο Θεό.
Τότε
Αυτός θα επενέβαινε και πάλι στην Ιστορία για να απελευθερώσει τον περιούσιο
λαό Του και να τον αποκαταστήσει και πάλι στην παλιά του δόξα.
Οι
θεμελιώδεις αυτές ιδέες (αμαρτία, τιμωρία, μετάνοια, αποκατάσταση), που η
χριστιανική θεολογία επρέσβευε ανέκαθεν, αποκτούν υπαρξιακή σημασία κάτω από
τις νέες συνθήκες ζωής• υπαγορεύουν τη στάση, τη σκέψη και τη δράση τόσο του
υπόδουλου λαού όσο και της ιθύνουσας τάξης.
Καθόλη
την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι ιδέες αυτές θα αποτελέσουν το κέντρο, τον
πυρήνα, της θρησκευτικής σκέψης και της πνευματικής ζωής των ορθοδόξων
ραγιάδων, θα κατευθύνουν τη θρησκευτικότητα και την πνευματικότητα τόσο των
ατόμων όσο και του συνόλου. ᾽Επίσης θα βρεθούν στο επίκεντρο όλων των ιδεολογικών και
εθνικοθρησκευτικών ρευμάτων και επαναστατικών κινημάτων. Και το σπουδαιότερο,
θα βοηθήσουν τους διάφορους ορθόδοξους λαούς που ζουν κάτω από τον τουρκικό ζυγό
να αποκτήσουν σιγά σιγά τη συνείδηση ότι συνιστούν ένα έθνος, το έθνος των
Ορθοδόξων, σε αντίθεση με το έθνος των Λατίνων και το έθνος των Τούρκων• ότι
αποτελούν το γένος των ευσεβών έναντι του γένους των δυσεβών και του γένους των
ασεβών• ότι είναι το γένος των πιστών σε αντίθεση με το γένος των αιρετικών και
το γένος των απίστων.
Η
ορθόδοξη αυτή συνείδηση γεννιέται, από τη μια μεριά στα πλαίσια της νέας
εκκλησιαστικής και πολιτικοκοινωνικής οργάνωσης των ραγιάδων, από την άλλη
μεριά κάτω από τις νέες θρησκευτικές και οικονομικές συνθήκες διαβίωσής τους.
Καλλιεργείται
δε, τρέφεται, συντηρείται και δραστηριοποιείται χάρη στη λειτουργική ζωή, χάρη
στη θρησκευτική και θύραθεν παιδεία, χάρη στην ανάπτυξη της κοινωνικής
αλληλεγγύης μεταξύ των διαφόρων τάξεων και λαών της υπόδουλης ᾽Ορθοδοξίας. Κι αυτά
υπήρξαν ακριβώς τα όπλα με τα οποία οι ραγιάδες μπόρεσαν να αντισταθούν στις
νέες αφόρητες συνθήκες ζωής, να αγωνιστούν ενάντια στους διάφορους εχθρούς, να
διατηρήσουν τη γλώσσα τους, την πίστη τους και την πολιτισμική τους ταυτότητα,
να οδεύσουν προς την επανάκτηση της ελευθερίας τους.
Με
αυτά τα όπλα αντίστασης και διαβίωσης των ραγιάδων θα ήθελα να ασχοληθώ εδώ.
